Сеизмолошка опсерваторија

Сеизмолошката опсерваторија при Природно-математичкиот факултет на Универзи­тетот "Св. Кирил и Методиј" во Скопје е единствената институција во Република Македонија што врши сеизмолошка служба, според Законот за учество на Републиката во фи­нан­­сирањето на сеизмолошката и инженерско-сеизмолошката дејност. Таа е организирана во пет одделенија: телеметрија со сеизмолошка служба, микросеизмика, мак­ро­сеиз­мика, сеизмолошки инструменти и сеизмолошко-информатичко одделение. Со мре­жа на аналогни и дигитални сеизмолошки станици, оваа Опсерваторија систематски инстру­мен­тално ја следи сеизмичката активност на територијата на Република Македонија и во пограничните подрачја, а регистрира и земјотреси со различна јачина од целата Земјина топ­ка. Во случаите на земјотреси почувствувани на територијата на Република Македонија, Опсерваторијата, преку стручни екипи упатени на теренот, преку посебни прашалници доставени до населението и преку други средства за комуникација, собира податоци за макроефектите на земјотресите. И инструменталните и макросеизмичките податоци се собираат, се чуваат, се ана­ли­зи­раат и се објавуваат во сеизмолошки билтени и каталози, во рамките на меѓународната раз­мена на сеизмолошки податоци и за целите на науката, наставата и заштитата од дејството на земјотресите. Опсерваторијата врши и научна, наставна, популаризаторска и апликативна дејност во областа на сеизмологијата, но и пошироко, во подрачјата на физиката на внатрешност на Земјата и целата геофизи­ка.

Почнувајќи од 1.7.1957 г., Сеизмолошката опсерваторија на Природно-математичкиот фа­култет во Скопје врши, овластено и задолжително, сеизмолошка служба. Овој дел од работата на Опсерваторијата денес е регулиран со Законот за учество на Републиката во фи­нан­­сирањето на сеизмолошката и инженерско-сеизмолошката дејност (Службен весник на СРМ, бр.18, од 10.6.1983 г.), а се состои во вршење постојани инструментални и макросеизмички набљудувања и анализа на добиените податоци.

Податоците од набљудувањата на земјотресите од целата Земјина топка и резултати­те од нивната анализа се претставуваат во сеизмолошките билтени (прелиминарни, неделни и детални месечни), кои, пак, се вклучуваат во меѓународната размена на податоци. Опсер­ва­торијата врши размена на податоци со 50 сеизмолошки институции во светот и со светските сеизмолошки центри во Њубари, Англија (International Seismological Centre -ISC), во Денвер, САД (National Eartquake Information Center - NEIC), во Париз, Франција (Centre Seismo­lo­gique Euro-Mediterraneen -CSEM), во Москва, Русија (World Data Centre for Solid Earth Physics). Светските сеизмолошки центри, натаму, во сопствени сеизмолошки билтени, наменети за општа употреба, ги објавуваат податоците и резултатите на анализите од сите поединечни сеизмолошки институции, заедно со резултатите на своите анализи. Така, референцијата на Опсерваторијата во светските сеизмолошки билтени е постојана.

Податоците од набљудувањата на земјотресите настанати на територијата на Репуб­лика Македонија и во пограничните подрачја се анализираат најдетално. И овие податоци и резултатите од нивната анализа се претставуваат во годишни каталози, а, посебно, локациите на епицентрите на земјо-тресите се претставуваат во годишни епицен­трални карти.

За земјотресите почувствувани на територијата на Република Македонија се израбо­ту­ваат, кога тоа го дозволуваат расположливите макросеизмички податоци, карти на изосеис­ти. Овие карти потоа се поместуваат во годишните каталози на земјотресите, во десетгодишните атласи на карти на изосеисти и во Фондот на карти на изосеисти по подрачја.

Годишните каталози, епицентрални карти и атласи на карти на изосеисти на земјотре­сите од територијата на Република Македонија што ги изработува Опсер­ва­торијата се неопходни и неодминливи за секое сериозно сеизмолошко истражување врзано за територијата на Република Македонија и нејзини­те погранични подрачја.

Бројот на годишните прелиминарни сеизмолошки билтени, месечните сеизмолошки билте­ни и годишните каталози, епицентрални карти и атласи на карти на изосеисти, изработени во Оп­сер­ваторијата од почетокот на нејзината работа до денес, изнесува неколку стотици. Сите заедно, тие прет­ставуваат огромен фонд на стручни трудови на соработниците на Опсерваторијата и бан­ка на сеизмолошки податоци од непроценливо значење.

Во случај на земјотрес осетен на територијата на Република Македонија, Опсервато­ри­­јата врши брзо известување на јавноста, на републичките и градските служби и на институ­циите надлежни за известување и за давање помош за ублажување на последиците од зем­јо­тресите. Известувањата на Опсерваторијата притоа содржат податоци за локацијата, ин­тен­зи­тетот и штетите од земјотресот. Според интересот на јавноста, во вакви случаи сора­бот­ни­ците на Опсерваторијата даваат и подолги интервјуа.

При појава на посилен земјотрес во Република Македонија, Опсерваторијата подготву­ва пообемен извештај во кој ги изнесува сите свои стручни и научни сознанија за тој земјотрес.